بلندترین آبشار دنیا کجاست؟ رازهای شگفت انگیز آبشار آنجل و صخره های باستانی - مجله آیرخ

سیاره زمین سرشار از شگفتی های طبیعی و رکوردهای جغرافیایی خارق العاده است؛ اما در میان تمام پدیده های هیدرولوژیکی، هیچ چشم انداز ای به مقدار سقوط عمودی یک ستون بزرگ آب از فراز ابرها به دل دره های مه آلود، شکوه و عظمت طبیعت را به رخ نمی کشد. آبشار آنجل به قدری مرتفع است که ارتفاع آن تقریباً سه برابر برج ایفل پاریس و بیش از نوزده برابر آبشار نیاگارا در مرز آمریکا و کانادا است. این پدیده شگفت انگیز در منطقه ای چنان دورافتاده و دست نخورده از جنگل های بارانی آمریکای جنوبی واقع شده که تا اواسط قرن بیستم، دنیای مدرن از موقعیت دقیق جغرافیایی آن بی خبر بود.

در آنالیز رکوردهای بزرگ کره زمین، همان طور که در مطالعه شگفتی های بزرگ جریان آب در طولانی ترین رود دنیا کدام است؟ عظمت سیستم های آبی را می بینیم یا در فتح مرتفع ترین صخره های دنیا در بلندترین قله دنیا کجاست؟ مقیاس های عمودی شگفت انگیز را لمس می کنیم، و همان گونه که در شگفتی های بزرگترین بیابان دنیا کدام است؟ و اسرار عمیق ترین گودال ها در عمیق ترین نقطه دنیا کجاست؟ با افراط های طبیعی روبرو می شویم، آبشار آنجل نیز نماد بی همتای نیروی گرانش و فرسایش آب در طول صدها میلیون سال تاریخ زمین شناسی است. به گزارش نشریه معتبر National Geographic، زیست بوم ایزوله قله های تپوئی، گنجینه ای از کهن ترین صخره های پوسته زمین را در خود حفظ نموده است.

موقعیت جغرافیایی و زمین شناسی کوه های تپوئی؛ جزایر معلق در ابرها

آبشار آنجل در جنوب شرقی کشور ونزوئلا و درون پارک ملی حفاظت شده کانایما (Canaima National Park) قرار گرفته است که وسعتی بیش از 30 هزار کیلومتر مربع (معادل مساحت کشور بلژیک) دارد و در لیست میراث دنیای یونسکو به ثبت رسیده است. آبشار از لبه کوهی با ساختار زمین شناسی منحصربه فرد به نام تپوئی (Tepui) سرچشمه می گیرد.

تپوئی ها کوه های غول پیکر با دیواره های کاملاً عمودی و قله های مسطح شبیه میز هستند که در زبان بومیان سرخ پوست پمون (Pemon) به معنای خانه خدایان نامیده می شوند. کوهی که آبشار آنجل از آن فرومی ریزد آئویان تپوئی (Auyán-tepui) یا کوهستان شیطان نام دارد که مساحت فلات مسطح بالای آن نزدیک به 700 کیلومتر مربع است. این کوه ها بقایای فلات باستانی گویان هستند که قدمت سنگ های ماسه سنگی آن به بیش از 2 میلیارد سال پیش (دوران پیشین زیستی یا پرکامبرین) می رسد و کهن ترین ساختارهای سنگی روی کره زمین محسوب می شوند.

پدیده فیزیکی حیرت انگیز: تبدیل آب به مه قبل از رسیدن به زمین

یکی از شگفت انگیزترین ویژگی های فیزیکی آبشار آنجل، رفتار هیدرودینامیکی قطرات آب در سقوط آزاد است. کل ارتفاع آبشار 979 متر (3212 فوت) است که از این مقدار، 807 متر آن سقوط آزاد مطلق و بدون برخورد با هیچ مانع صخره ای است. به علت این ارتفاع فوق العاده زیاد و مقاومت اصطکاکی مولکول های هوا، جریان پیوسته آب در میانه های مسیر مکوششی می شود.

تندبادهای دائمی که در اطراف دیواره عمودی آئویان تپوئی می وزند، آبشار را به میلیاردها قطره میکروسکوپی و توده ای غول آسا از غبار سفید، مه و باران محلی تبدیل می کنند. در فصول گرم و کم باران سال، حجم زیادی از آب حتی پیش از آنکه کف دره و حوضچه سنگی را لمس کند، در هوا تبخیر شده یا به شکل ابری متراکم در سراسر تنگه پخش می شود. بومیان منطقه احساس ایستادن در پای آبشار را شبیه به قرار گرفتن در مرکز یک طوفان باران ابدی توصیف می کنند.

داستان مجذوب کننده کشف آبشار؛ پرواز پرمخاطره جیمی آنجل

اگرچه بومیان قبیله پمون قرن ها این پدیده را با نام کرپاکوپای مرو (Kerepakupai Merú به معنای آبشار عمیق ترین نقطه) می شناختند و به علت اعتقاد به ارواح کوهستان به آن نزدیک نمی شدند، اما ثبت رسمی آن در نقشه دنیای حاصل یک ماجراجویی هوایی در دهه 1930 میلادی بود.

جیمز کرافورد آنجل (معروف به جیمی آنجل)، هوانورد جسور آمریکایی، در نوامبر 1933 هنگام پرواز با هواپیمای ملخی تک موتوره خود بر فراز فلات گویان در جستجوی رگه های طلا و الماس، ناگهان متوجه سقوط یک ستون بزرگ آب از بالای صخره ای مهیب شد. او در 9 اکتبر 1937 به همراه همسرش ماری و دو کاوشگر دیگر بازگشت و کوشش کرد هواپیمای سبک فلامینگو خود را روی قله باتلاقی آئویان تپوئی فرود آورد.

چرخ های هواپیما در گل و لای بستر فلات فرو رفت و هواپیما برای همواره از کار افتاد. جیمی آنجل و همراهانش بدون هیچ آسیب جانی، سفری طاقت فرسا و 11 روزه را در میان جنگل های متراکم و ناشناخته استوایی شروع کردند تا خاتمه پیروز شدند به سلامت به تمدن بازگردند. شجاعت و گزارش های او باعث شد این آبشار در جغرافیای بین المللی به افتخار او آبشار آنجل (Angel Falls) نام گذاری شود. هواپیمای تاریخی جیمی آنجل 33 سال بر فراز قله باقی ماند تا اینکه به وسیله بالگرد ارتش ونزوئلا به پایین منتقل شد و امروزه در موزه هوانوردی شهر سیوداد بولیوار نگهداری می شود.

جدول مقایسه بلندترین آبشارهای دنیا بر اساس ارتفاع و نوع سقوط

در جدول زیر، آبشار آنجل با سایر رقبای برجسته هیدرولوژیکی دنیا مقایسه شده است:

مناقشه ارتفاع؛ آیا آبشار توگلا بلندتر از آنجل است؟

در سال های اخیر، بعضی از جغرافی دانان در آفریقای جنوبی ادعایی را مطرح کردند مبنی بر اینکه آبشار توگلا (Tugela Falls) در کوهستان دراکنزبرگ با ارتفاع ادعایی 983 متر، ممکن است بلندتر از آبشار آنجل باشد. با این حال، آنالیز های بسیار دقیق پایگاه داده دنیای آبشارها (World Waterfall Database) و مقدار گیری های لیزری و ماهواره ای پیشرفته نشان داد که این ادعا بر پایه سنجش خطای زاویه ای بنا شده است.

آبشار توگلا یک آبشار چندمرحله ای و پلکانی است که در پنج پرش مجزا و با شیب های متفاوت پایین می آید و بلندترین سقوط آزاد آن تنها 411 متر است؛ در حالی که آبشار آنجل با ارتفاع کل 979 متر، دارای یک ستون پیوسته و ریزشگاه یک تکه به بلندی 807 متر در دیواره ای 90 درجه است. بنابراین در تمام مجامع بین المللی هیدرولوژی، آبشار آنجل بدون کوچک ترین تردیدی عنوان بلندترین آبشار دنیا را با اقتدار حفظ نموده است.

اسطوره شناسی و باورهای کیهان شناختی قوم پمون

برای بومیان سرخ پوست پمون که هزاران سال پیش از ورود کاشفان غربی در دشت های ساوانای گران سابانا زندگی می کردند، آبشار آنجل پدیده ای مقدس و در عین حال هراس انگیز بوده است. آن ها قله آئویان تپوئی را قلمرو خدای تندر و جایگاه ارواح خشمگین ماواری (Mawari) می دانستند که هرگز نباید پای انسانی به آن برسد.

نام باستانی آبشار در گویش پمون کرپاکوپای مرو (Kerepakupai Merú) به معنای آبشار عمیق ترین و ژرف ترین شکاف است. در اساطیر پمون، رودخانه ها رگ های حیات زمین دانسته می شوند که از اشک چشمان الهه های آسمانی جاری شده اند تا خاک حاصلخیز جنگل ها را سیراب کنند. به همین علت بومیان حتی هنگام شکار نیز از صعود به قله پرهیز می کردند، باوری که باعث شد تنوع زیستی شگفت انگیز این فلات برای سده های متمادی دست نخورده و بکر باقی بماند.

انواع ژئومورفولوژی آبشارها؛ آنجل در چه طبقه ای قرار گرفته است؟

در دانش زمین ریخت شناسی (ژئومورفولوژی)، آبشارها بر اساس شکل بستر سنگی، نحوه سقوط و حجم جریان به دسته های گوناگونی تقسیم می شوند:

• آبشار پلکانی (Cascade): آبی که از روی مجموعه ای از صخره های پله پله و شیب دار سرازیر می شود.
• آبشار کاتاراکت (Cataract): آبشارهای بزرگ و بسیار پرآب که با قدرتی ویرانگر حجم بزرگی از آب را جابجا می کنند (نظیر نیاگارا یا ایگواسو).
• آبشار دم اسبی (Horsetail): آبی که در هنگام سقوط، تماس نسبی خود را با شیب ملایم دیواره صخره ای حفظ می نماید.
• آبشار پلانج (Plunge): آبی که به صورت عمودی و بدون هیچ تماسی با دیواره صخره ای به جلو پرتاب شده و سقوط آزاد می نماید. آبشار آنجل باشکوه ترین و مرتفع ترین نمونه نوع پلانج در سراسر کره زمین است.

تأثیرات تغییرات اقلیمی و پدیده ال نینو بر حیات آبشار آنجل

اگرچه آبشار آنجل در منطقه ای دور از آلودگی های صنعتی قرار گرفته است، اما از اثرات گرمایش دنیای و پدیده های اقلیمی مصون نمانده است. منبع تأمین آب این آبشار، تنها آب های ناشی از بارش های سنگین روزانه بر پهنه فلات 700 کیلومتر مربعی آئویان تپوئی است که درون شکاف ها جمع شده و مانند یک اسفنج غول آسا آب را تخلیه می نماید (هیچ دریاچه دائمی یا یخچال طبیعی در بالای کوه وجود ندارد).

در سال هایی که پدیده ال نینو رخ می دهد و خشکسالی های استوایی بر شمال آمریکای جنوبی حاکم می شود، مقدار بارندگی در فلات به شدت افت می نماید. در چنین دوره هایی، آبشار باشکوه آنجل به باریکه ای از آب تبدیل می شود که تقریباً تمام آن در میانه راه تبخیر می شود؛ پدیده ای که ضرورت حفاظت از تعادل جنگل های حوزه آمازون و اورینوکو را به دنیایان یادآوری می نماید.

حیات وحش و زیست بوم منحصر به فرد فلات های تپوئی

قله های تپوئی به علت دیواره های صخره ای غیرقابل نفوذ به ارتفاع بیش از 1000 متر، برای ده ها میلیون سال از دنیا زیرین کاملاً جدا بوده اند. این پدیده بیولوژیکی باعث شکل گیری زیست بوم هایی شبیه جزایر گالاپاگوس شده است که زیست شناسان آن ها را جزایر بوم شناختی معلق می نامند.

بیش از 40 درصد گونه های گیاهی که بر فراز کوهستان آئویان تپوئی زندگی می کنند، اندمیک (بومی انحصاری) هستند و در هیچ نقطه دیگری از کره زمین یافت نمی شوند. از جمله این شگفتی ها می توان به گیاهان گوشت خوار نظیر هلیامفورا (Heliamphora) اشاره نمود که به علت فقر شدید مواد غذایی در خاک های ماسه سنگی قله، مواد مغذی خود را به وسیله به دام انداختن حشرات تأمین می کنند. بعلاوه قورباغه سیاه کوچک تپوئی (Oreophrynella) که قادر به شنا یا جهش نیست و با جمع کردن دست و پا از روی صخره ها می غلتد، نماد انطباق ژنتیکی در این اقلیم اسرارآمیز است.

الهام بخش انیمیشن مشهور بالا (Up):

آبشار بهشت (Paradise Falls) در شاهکار انیمیشن استودیوی پیکسار یعنی فیلم Up (محصول سال 2009)، مستقیماً با الهام از منظره ها رویایی و اسرارآمیز آبشار آنجل و صخره های تپوئی ونزوئلا طراحی و پویانمایی شده است. تیم فراوری پیکسار روزها در این منطقه کمپ برپا نموده و از صخره های باستانی عکاسی نمودند.

مسیرهای دسترسی؛ سفری در دل طبیعت بکر:

هیچ جاده آسفالت، مسیر ماشین رو یا راه آهنی به آبشار آنجل وجود ندارد. گردشگران برای رسیدن به این شگفتی، ابتدا باید با هواپیماهای سبک از کاراکاس یا سیوداد بولیوار به روستای کانایما پرواز کنند، سپس سفری هیجان انگیز را با قایق های موتوری چوبی سنتی بومیان (Curiara) در جهت خلاف جریان رودخانه های خروشان کارائو و چورون طی کنند و در نهایت چند ساعت در اعماق جنگل های استوایی پیاده روی کنند.

برترین زمان بازدید از آبشار آنجل:

برترین فصل برای تماشای شکوه آبشار، فصل بارندگی استوایی میان ماه های ژوئن تا دسامبر (خرداد تا آذرماه) است. در این ماه ها باران های سیل آسا حجم آبشار را به اوج می رسانند و بالا آمدن سطح آب رودخانه ها، تردد قایق های کاوشگران را امکان پذیر می سازد.

نکات پایانی و شکوه پدیده های طبیعی کره زمین

آبشار آنجل فراتر از یک رکورد عددی در کتاب های جغرافیا، نمادی زنده از سیاره پویا و تاریخ زمین شناختی کهن ماست. پرواز قطرات آب در فاصله ای به بلندی یک کیلومتر در میان صخره های سرخ فام و جنگل های دست نخورده ونزوئلا، هشداری مداوم به بشر امروز درباره اهمیت حفاظت از میراث های بکر طبیعی و ریه های سبز زمین است که باید دست نخورده و ایمن برای نسل های آینده باقی بمانند.